Śródmieście
Obszar dzielnicy to 1557 ha, czyli 3,1% powierzchni Warszawy, liczba mieszkańców 135 tys., czyli 9,5% ludności stolicy.

Dzielnica nazywana sercem Warszawy, to tutaj mieści się większość urzędów centralnych i samorządowych. Śródmieście jest również centrum kulturalno-rekreacyjnym stolicy, z największą ilością muzeów, galerii, teatrów i kin. Odbywają się tu imprezy kulturalne i sportowe o znaczeniu lokalnym, ogólnokrajowym oraz międzynarodowym.

Na terenie dzielnicy znajdują się najstarsze ośrodki życia miejskiego lewobrzeżnej Warszawy z Rynkiem Starego Miasta i Starówką.

 www.srodmiescie.warszawa.pl


Historia Sródmiwścia

Od XIII w. do 1918 roku
Na terenie współczesnej Dzielnicy Śródmieście znajdują się najstarsze ośrodki życia miejskiego lewobrzeżnej Warszawy: grodzisko w Jazdowie, Stara  Warszawa, Nowa Warszawa, powstałe  w XIII, XIV i XV w., oraz jurydyki, odrębne jednostki administracyjno - prawne   ukształtowane w XVI, XVII i XVIII w. Ewolucja  przestrzenna i kształtowanie śródmiejskiej zabudowy trwały do końca XIX w. 
Pierwotnie centrum Warszawy stanowił Rynek Starego Miasta, który był  ośrodkiem życia społeczno-gospodarczym i politycznym miasta w obrębie murów obronnych.

Od XVI w. podobne funkcje spełniał Rynek Nowego Miasta oraz główne trakty dojazdowe stolicy usytuowane na  przedmieściach Freta i Krakowskiego Przedmieścia. Po 1818 r.  największego znaczenia nabrał Pl. Zamkowy z Zamkiem Królewskim i ul.  Krakowskie Przedmieście. Zniesienie jurydyk w końcu XVIII w., śmiałe plany urbanistyczne i regulacyjne m.in. wytyczenie AI. Jerozolimskich i utworzenie 8 placów w latach 1815-30 nadały nowy kierunek rozwojowi miasta. Zablokowanie kierunku północnego przez zbudowanie Cytadeli powodowało przesuwanie centrum wzdłuż Krak. Przedmieścia i Nowego Światu  na południe wokół placów: Teatralnego, Saskiego, Bankowego. 
W okresie Królestwa Polskiego skupiły się tu siedziby władz państwowych, zarządu miasta, instytucji społecznych i gospodarczych, tu też koncentrował się handel warszawski. 
Budowa od 1844-45 dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej, zw. Dworcem Wiedeńskim, przy skrzyżowaniu Al. Jerozolimskich i ul. Marszałkowskiej, wytyczała kierunek rozwoju Śródmieścia Wokół dworca powstało nowe skupisko handlowo-usługowe  pełniące funkcje centrum dla całej Warszawy. Na peryferiach kształtującej się dzielnicy śródmiejskiej o zdecydowanie wyższym statusie mieszkańców rozbudowały się biedne, proletariackie Powiśle i drobnohandlowy Muranów zamieszkany głównie przez ludność Żydowską.
Włączenie w 1916 przedmieść w granice administracyjne miasta oraz  odzyskanie niepodległości w 1918 spowodowały rozszerzenie zasięgu Śródmieścia funkcjonalnego w kierunku południowym aż do pl. Unii  Lubelskiej.
Od 1918 do 1945 roku

W okresie międzywojennym centrum Śródmieścia stanowiły w dalszym ciągu aI. Jerozolimskie i ul.  Marszałkowska oraz ich przecznice. Tu powstała najbardziej reprezentacyjna zabudowa wielkomiejska, koncentrowało się życie administracyjne, rzemiosło, handel i usługi stolicy Na przełomie XIX/XX w., w konsekwencji otoczenia Warszawy sztywną granicą  podwójnego pasa fortów z lat 1868, wzniesiono wiele secesyjnych i modernistycznych 7-piętrowych kamienic z charakterystycznymi podwórzami, wszystkie partery zajęte były przez sklepy i magazyny, powstawały tu również zakłady przemysłowe wyrabiające towary luksusowe m.in. dywany, lustra i fortepiany. Ulica Marszałkowska skupiała największą liczbę kin (8) i szkól (10) w Warszawie, stanowiła najbardziej uczęszczane centrum handlowo-komunikacyjne stolicy. 
II Wojna Światowa spowodowała ogromne zniszczenia całego miasta, a szczególnie dzielnicy Śródmieście. W okresie okupacji Śródmieście było zarówno centrum ośrodków władzy i czynników terroru okupanta, jak i miejscem zgrupowania centralnych ośrodków ruchu oporu. Było terenem licznych akcji terroru niemieckiego jak i zbrojnego oporu mieszkańców. Część obszaru Śródmieścia  w okresie okupacji wydzielona została na getto, zaś po wywiezieniu ludności żydowskiej do obozów zagłady i po upadku powstania w getcie, została całkowicie zburzona. W czasie Powstania Warszawskiego Śródmieście stanowiło centralną dzielnicę opanowaną przez  powstańców i bronioną skutecznie 63 dni. Obszar Śródmieścia powstańczego odbiegał od podziału administracyjnego Miasta, a teren zajęty przez oddziały polskie był rozdzielony wzdłuż Al. Jerozolimskich na Śródmieście Północne i Śródmieście Południowe; jedynie wątły wykop w jezdni na wysokości domu nr l7 łączył obie części dzielnicy; Oddziały Śródmieścia, broniące skutecznie swego stanu posiadania, nie miały sił i środków ani na przebicie się na ratunek Staremu Miastu, ani na utrzymanie połączenia z Czerniakowem. W miarę zdobywania przez Niemców kolejnych dzielnic Warszawy Śródmieście było miejscem ucieczki dla ludności i ewakuowanych rannych, było też zasilane wycofującymi się oddziałami powstańczymi. W krytycznej, końcowej fazie powstania ludność cywilna i wojsko ściśnięte na terenie Śródmieścia trwały w krańcowo trudnych warunkach, przy braku wody żywności, środków opatrunkowych, leków i amunicji. Po wyczerpaniu możliwości dalszej skutecznej obrony, dowództwo 2  X 1944 podjęło decyzję o zaniechaniu walki. W okresie powstania w Śródmieściu  kwaterował dowódca wojsk powstańczych gen. A. Chruściel (Monter) a od ostatnich dni sierpnia również Kmdt Gł. AK gen. T. Bór  Komorowski; dowódcą Śródmieścia Północnego był płk E. Pfeiffer ("Radwan") a Śródmieścia Południowego ppłk J. Szczurek-Cergowski ("Sławbor"). Niemcy w części Śródmieścia nie zajętej przez powstańców dokonali masowych mordów. Zniszczenia Śródmieścia dokonali Niemcy w większości po upadku powstania w wyniku planowego wypalania przez specjalne formacje. 
Pierwsze oddziały WP wkroczyły na teren Śródmieścia 17 I 1945. W dniu 17 I 19 Śródmieście było bezludne. Zburzonych i wypalonych było  ok. 84,5% nieruchomości mieszkalnych, obiekty przemysłowe uległy zagładzie w 90%. Mimo ogromu zniszczeń zaczął się masowy napływ ludności.  Odgruzowywanie i odbudowę przeprowadzono zarówno w sposób planowy, jak i spontaniczny. 

Historia najnowsza
W 1945 powstały osiedla domków fińskich na Ujazdowie i przy ul. Szwoleżerów. Uruchamiano również zakłady pracy, np. już 26 IV uruchomiono  Elektrownię na Powiślu. 
W latach 1945-47 powstała spontanicznie tzw. "parterowa" Marszałkowska pełniąca funkcje usługowe i handlowe dla całej stolicy. Pierwszym większym kompleksem  urbanistycznym odbudowanym po wojnie jest ciąg Nowego Światu i Krakowskiego  Przedmieścia. 
W latach 1947-49 wybudowano trasę W-Z wraz z tunelem i mostem Śląsko-Dąbrowskim oraz pierwsze w Śródmieściu nowe osiedle Mariensztat. Drugim obszarem koncentrującym wysiłek odbudowy był rejon pl. Trzech Krzyży, gdzie wzniesiono budynek Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (Mincówka), rozpoczynając tym samym realizację dzielnicy administracyjnej, którą planowano zbudować w rejonie ul. Kruczej, Al. Ujazdowskich i  Pl. Trzech Krzyży. 
Do 1949 odbudowano linię średnicową wraz z mostem. W pierwszej połowie lat 50-tych wybudowano Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową oraz rozpoczęto zabudowę Muranowa. W 1953 zakończono odbudowę  Starego Miasta w obrębie murów, a w 1958 wszystkie prace rekonstrukcyjne. 
W 1955 oddano do użytku Pałac Kultury. 
W latach 1955-57 nastąpiła radykalna zmiana koncepcji planistycznych Śródmieścia, polegająca głównie na większym wprowadzeniu budownictwa mieszkaniowego, zwłaszcza do monofunkcyjnego, administracyjnego rejonu ul. Kruczej. W latach 60-ych główną inwestycją była budowa Ściany Wschodniej zakończona oddaniem do użytku w 1969 Domów Towarowych "Centrum" oraz trzech 24-kondygnacyjnych bloków mieszkalnych. W latach 1965-72 powstało również osiedle za Żelazną Bramą dla 23 tys. mieszkańców. Na Powiślu powstały osiedla przy ulicach Radnej, Dobrej, Solec, Ludnej. Duże znaczenie dla całej Warszawy miała w tym okresie modernizacja linii średnicowej wraz z budową dworców Śródmieście i Powiśle. 
W latach 70-tych skoncentrowano się głównie na przebudowie i modernizacji centralnych funkcji Śródmieścia. W okresie tym wybudowano Trasę Łazienkowską, Wisłostradę oraz dokonano modernizacji wielu arterii  przelotowych i skrzyżowań. Odbudowano Zamek Królewski, rozpoczęto budowę zachodniego centrum Warszawy, w ramach którego zrealizowano 1972-75 Dworzec Centralny, budynek handlu zagranicznego oraz rozpoczęto budowę Hotelu Marriott i siedziby LOT-u. Ponadto wzniesiono w tym okresie hotele Forum i Victoria.W rejonie ul. Stawki wzniesiono gmach dla zagranicznych biur handlowych Intraco. W latach 1972-73 powstało osiedle Szwoleżerów dla 1,3 tys. mieszkańców, a w 1974-78 osiedle  Stawki dla 3,5 tys. mieszkańców. Na tym wyczerpały się tereny pod większe budownictwo mieszkaniowe w Śródmieściu. 
W latach 1971-1977 podjęto się wielkiego trudu odbudowy Zamku Królewskiego.

W roku 1983 powtórne rozpoczęto budowę metra a w 1995 r. został oddano do eksploatacji pierwszy jego odcinek.


Opracowanie pochodzi ze strony Urzędu Dzielnicy
Źródło : Encyklopedia Warszawy.

powrót

 

Imieniny:

dziś: Jana Danuty
jutro: Lucji Wilhelma

Wyszukaj w serwisie