Włochy
Dzielnica Włochy położona jest na obrzeżach stolicy na tyle daleko, żeby nie docierał tu zgiełk centrum, i jednocześnie tak, blisko, że komunikacja ze śródmieściem nie stanowi problemu.

Jeśli ktoś zechce tu zamieszkać, z pewnością doceni uroki niskiej, kameralnej zabudowy Włoch. O ograniczeniu wysokości budynków decydują jednak nie względy estetyczne, lecz obecność lotniska na terenie dzielnicy.

Włochy wyróżniają się na tle pozostałych dzielnic liczbą oferowanych miejsc pracy - 36 tysięcy mieszkańców ma do dyspozycji ponad 30 tysięcy miejsc pracy. Poprzez dobre warunki na terenie dzielnicy stale rośnie liczba firm. Duże znaczenie ma również korzystne położenie: przez Okęcie przebiegają dwie trasy wylotowe z Warszawy - al. Krakowska i Aleje Jerozolimskie.

 www.ud-wlochy.waw.pl


Historia Włochy

Choć gmina włochowska istnieje od niedawna, bowiem od 1994 r.,
to historia ziem obecnie do niej należących sięga znacznie dawniejszych czasów, nawet zamierzchłych. Dzisiaj do gminy należą osiedla: Włochy, Okęcie, Raków, Zbarż, Gorzkiewki, Paluch, Załuski, Opacz, Salomea, Wiktoryn, a także mniejsze organizmy miejskie, takie jak Solipse (w obrębie Włoch) i Jadwisin (na Okęciu). Bardzo długo tutejsze ziemie nie przyciągały osadników. Wpływ na to miały dwa zasadnicze czynniki. Po pierwsze rozciągały się tutaj bagna. Po drugie daleko było do Wisły, która nie tylko stanowiła arterię komunikacyjną, ale także dawała żywność, a więc życie. To wszystko sprawiło, że najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z epoki mezolitu, z ok. 6 tysiąclecia p.n.e. Ale nie było to osadnictwo w pełnym tego słowa znaczeniu. Krzemienne narzędzia wskazują, że posługiwała się nimi koczownicza gromada zajmująca się łowiectwem i zbieractwem. Przez całe tysiąclecia, a mianowicie w epoce neolitu, brązu i we wczesnej epoce żelaza (aż do 500 - 350 r.p.n.e.) na tutejszych ziemiach pojawiały się tylko nieliczne gromady i po stosunkowo krótkim pobycie opuszczały je. Tak też było w przypadku grupy zajmującej się wytapianiem żelaza z miejscowych rud darniowych. Swoje dymarki, czyli prymitywne gliniane piece, postawiła na terenie dzisiejszych Falent (obecnie nie leżących w granicach administracyjnych gminy). Pojawiła się jednak pewna grupa osadnicza, stanowiąca w owych czasach wyjątek. Osiedliła się ona na terenie dzisiejszych Gorzkiewek, czyli na pd.-wsch. obszarze gminy. Tam właśnie odkryto cmentarzysko tzw. grobów pod kloszowych. Tego typu grób miał u swej podstawy glinianą popielnicę, misę, wypełnioną szczątkami spalonego na stosie zmarłego. W ostatnią drogę wyposażano go również w małe, gliniane naczynia z żywnością. Całość przykrywano dużym glinianym naczyniem, właśnie jakby wielką misą, i stąd nazwa "groby podkloszowe". W wiele wieków później, ok. III-IV w.n.e., gdy w Europie nastał czas wędrówek ludów, osadnictwo po lewej stronie tutejszego odcinka Wisły prawie zamarło. Taki wniosek można wysunąć, ponieważ brak jest jakichkolwiek śladów archeologicznych z owych czasów. Dopiero w średniowieczu ludzie ponownie zaczęli osiedlać się na tutejszych terenach. We wczesnym średniowieczu zaczęły powstawać osady w dolinie Potoku Służewieckiego. Początkowo w jego dolnym biegu, w pobliżu jego ujścia do Wisły, a więc na terenach obecnie
nie należących do naszej gminy. Potem stopniowo zaczęto kolonizować jego górny bieg, czyli dzisiejsze Gorzkiewki. Wszystko wskazuje na to, że już w drugiej poł. XII w. cały teren tworzący tzw. włości służewieckie został nadany kościołowi. Według zapisków z XIII w. właścicielem tych ziem stało się opactwo kanoników regularnych z Czerwińska nad Wisłą. Ich kongregacje zakonne, o regule augustiańskiej, zaczęto zakładać w Polsce w pocz. XII w. Właśnie w Czerwińsku powstał ich najstarszy klasztor na Mazowszu. Zakonnicy zaczęli zagospodarowywać ziemie wchodzące obecnie w skład naszej gminy. Liczba ludności zaczęła systematycznie wzrastać. W związku z tym powstała konieczność powołania parafii. Utworzono ją w 1238 r., a patronką stała się św.Katarzyna. Niewiele lat później kanonicy przestali być właścicielami tutejszych ziem, a drogą zamiany dostały się one księciu Konradowi Mazowieckiemu. Książę podarował je komesowi Gotardowi, przodkowi rodu Wierzbowów herbu Chorągiew czyli Radwan. Była to nagroda za zwycięstwo, jakie odniósł on nad Jaćwingami w 1241 r. Wówczas to mężny Gotard wziął do niewoli siedmiu wodzów jaćwieskich, z której wykupili się płacąc po 700 grzywien srebra. Oto co pisał na ten temat Bartosz (Bartłomiej) Paprocki w swym dziele "Gniazdo cnoty", wydanym w Krakowie w 1578 r.:
"Nadanie herbu Chorągwie,
który zowią radwan, iż nazwisko miał takie
przodek herbu tego, Wierzbowa,
iż miał opatrzenie od króla,
wieś, którą tak zwano; ten ma być chorągiew żółta, w czerwonem polu."
[...] Za Bolesława, Śmiały nazwanego
Wysłał hetman od wojska część ludu swojego.
Rycerza, co Radwan tym przezwiskiem zwano,
Onemu go ludowi za starszego dano.
Książąt ruskich dwie wojszcze niedaleko byli,
Na które oni ludzie z przygody trafili.
Bacząc to, iż im trudno one wojska minąć,
Rzekli, iże nam lepiej poczciwie poginąć.
Dać bitwę, jako możem, już nam zgoła przyjdzie
Bo inakszym fortelem żaden z nas nie wyjdzie.
Rzekwszy głosem: Bóg z nami, ochotnie skoczyli,
One ogromne wojsko z trzaskiem przełomili.
Wtem szczęście niestateczne skoczy w inszą stronę,
Skaziło mężne serca, mężną siłę one.
Chorążego zabito, chorągiew stracili,

Polacy się na różne miejsca rozskoczyli.
Rotmistrz polski żałosny, wpadwszy do wsi zgoła,
Drzwi wybiwszy, chorągiew pochwycił z kościoła.
Lud jego rozgromiony zaraz go poznali,
Zbieżawszy do niego, znowu się poddali.
Nieprzyjacielskie wojsko wielkie porazili,
A z fortunnym zwycięstwem nazad się wrócili.
Król z radością przywitał rotmistrza mężnego,
Darował tym klejnotem i potomki jego,
Chorągiew ma być żółta, a pole czerwone,
Tak wiecznie piętnować sławne przodki one"
(pisownia oryginalna)

Potomkowie Gotarda zarządzali tymi ziemiami przez kilka stuleci, o czym świadczą liczne zapisy w księgach sądowych. Oni też nadali nazwy wsiom wchodzącym obecnie w skład naszej gminy. W XV i XVI w. zaczęto przyjmować tzw. Nazwiska odmiejscowe. Wówczas pojawili się Rakowscy, Okęccy, Stenclewscy, Stojartowie,Witkowscy. Pierwsze wzmianki dotyczące tychże wsi pochodzą z XIV w. Pojawiają się nazwy: Porzucewo, zwane również Sopąchami (dzisiaj nazwy te nie istnieją, a tereny należące do owych wsi stały się integralną częścią współczesnych Włoch), Raków, Dzbarz (ob. Zbarż), Korzkiewki, nazywane również Koczkiewkami (ob. Gorzkiewki). Później powstały Stenclewice (ob. Szczęśliwice), Stojarty, Witki, Solipsy (ob. Solipse). W XV w. książę mazowiecki Bolesław IV wielu tutejszym wsiom nadawał lokalizacje na prawie chełmińskim. Tak stało się w 1447 r. z Rakowem, w 1451 r. z Gorzkiewkami i Zbarżem. Warto w tym miejscu wspomnieć o specyfice prawa chełmińskiego. Otóż nakazywało ono właścicielom ziemskim pełnienie służby rycerskiej, lecz w zamian za to płacili symboliczną daninę i dziesięcinę. Do szczególnych przywilejów należało prawo posiadania stopy menniczej oraz własnego systemu miar i wag. Godnym uwagi jest fakt, iż według prawa chełmińskiego kobiety mogły dziedziczyć na równi z mężczyznami. W ówczesnych czasach było to ewenementem. Początkowo duża część terenów obecnej gminy należała do potomków Gotarda. Jednak z biegiem czasu majątek dzielono pomiędzy poszczególnych członków rodu. Nowe wsie żyły własnym życiem, co oczywiście nie znaczy, że ich losy nie przeplatały się. Wydaje się jednak zasadnym, aby dzieje każdej ze współczesnych dzielnic naszej gminy potraktować indywidualnie.

Historia Osiedla Włochy
Sama nazwa Włochy pochodzi z XV w., a wywodzi się z przydomka właściciela tej wsi, Jana zwanego Włochem. W XVI w. wieś ta liczyła pół łana (ok. 8 ha) i należała do Nadarzyńskich, później Rakowskich. W połowie XVII w. Włochy stanowiły własność Andrzeja Leszczyńskiego, prymasa i kanclerza wielkiego koronnego, który zbudował tu letnią rezydencję. W latach 1655-56, w czasach Potopu szwedzkiego, letni pałacyk prymasa wraz z otaczającymi go zabudowaniami został doszczętnie zniszczony. Spaleniu uległy również sąsiednie wsie: Witki i Stojarty. Nigdy ich nie odbudowano, a tereny do nich należące z czasem zostały wchłonięte przez Włochy. W początkach XVIII w. weszły w skład dóbr Lubomirskich. Następnie stały się własnością Konstancji z Platerów Hilzenowej, wojewodziny mińskiej. W 1795 r., drogą sukcesji, dostały się hrabiemu Antoniemu T. Mostowskiemu, ministrowi spraw wewnętrznych Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, który stworzył tu piękną rezydencję wiejską z obszernym pałacem i rozległym parkiem rozplanowanym przez A.Szuberta. W 1842 r. park zmienił swój charakter na typowo angielski. Prace przeprowadzono na podstawie projektu angielskiego ogrodnika Jamesa. Park ten istnieje do dziś. Właśnie w 1842 r. we Włochach powstała pierwsza cegielnia. Wykorzystywała ona złoża iłów warwowych, czyli gliny, której na tych terenach było pod dostatkiem. Produkcję przenoszono z miejsca na miejsce, w miarę wyczerpywania się surowca. Dziś jedynym śladem po fabryce są liczne stawy (np. stawy przy ul. Cietrzewia i ul. Koziorożca).
W 1844 r. cegielnia oraz cała osada została zakupiona przez Koelichena i w rękach jego potomków pozostawały do czasu parcelacji w 1928 r. W 1864 r., po krwawym stłumieniu powstania styczniowego, władze carskie uwłaszczyły chłopów, także tych zamieszkujących majątek Koelichenów. Ten fakt, jak też sąsiedztwo wielkomiejskiej Warszawy oraz ok. połowy XIX w. rozpoczęcie budowy kolei warszawsko-wiedeńskiej, wpłynęły na rozwój Włoch. W 1898 r. powstało tutaj, w wyniku przekształcenia Towarzystwa Akcyjnego Fabryki Łopat Żelaznych, Prużan i Lewi, Towarzystwo Akcyjne Walcowni i Fabryki Narzędzi Rolniczych "Włochy". Produkowano łopaty, motyki, pługi, młocarnie i sieczkarnie. W czasie l wojny światowej Rosjanie wywieźli na wschód całe wyposażenie fabryki. W 1921 r. firma została wykupiona przez Towarzystwo Akcyjne Fabryki Maszyn i Odlewni Orthwein, Karasiński i S-ka. Wóczas powiększono asortyment produkowanych towarów o części do tartaków, młynów i krochmalni oraz maszyny parowe. W 1924 r. Włochy liczyły zaledwie 731 mieszkańców. Właściwy rozwój nastąpił po parcelacji majątku Koelichenów w 1928 r. Powstało wówczas osiedle włączone do przedwojennej koncepcji miasta - ogrodu, z własną dzielnicą przemysłową, zabudowane według jednolitego projektowali architekt Franciszek Krzywda - Polkowski i mierniczy Henryk Kotyński. W 1927 r. zbudowano Polskie Zakłady Elektrotechniczne "Era", w których wytwarzano m.in. regulatory napięcia, elementy do min oraz wyłączniki olejowe i suche.
W 1934 r. poprowadzono bocznicę kolejki EKD Warszawa - Pruszków, a w 1936 r. elektryczna kolejka do Pruszkowa zaczęła kursować przez Włochy. W tym też roku zbudowano kościół św. Teresy i cmentarz. W 1938 r. gdy licba mieszkańców wzrosła do 19 561, Włochy otrzymały prawa miejskie. Podczas okupacji najcięższe represje dotknęły mieszkańców Włoch, jak też uchodźców z płonącej stolicy, w czasie Powstania Warszawskiego. Podczas dwóch łapanek (23.08. i 16.09.1944 r.) Niemcy aresztowali ok. 6 tyś. osób - mężczyzn. Wszyscy zostali wywiezieni do Oświęcimia. Warto w tym miejscu wspomnieć, iż już na początku 1944 r. rozpoczęła swoją działalność podziemna Miejska Rada Narodowa. Po upadku Powstania Niemcy urządzili tutaj obóz przejściowy dla wysiedlonych mieszkańców Warszawy. Stąd kolejką elektryczną zabierano ich do pobliskiego Pruszkowa. W tym czasie Niemcy wywieźli do Rzeszy wyposażenie włochowskich fabryk. Włochy zostały wyzwolone 18.01.1945 r. przez l Brygadę Pancerną im.Bohaterów Westerplatte. Ponieważ nie były zniszczone, na pewien czas znalazły tu siedzibę władze państwowe. Niestety we Włochach, od stycznia do kwietnia 1945 r., znajdowało się również więzienie Urzędu Bezpieczeństwa. To stąd wywieziono do Moskwy przywódców Polskiego Państwa Podziemnego sądzonych w tzw. procesie szesnastu. Po wojnie miasteczko zaczęło się rozwijać. Już w 1946 r. liczyło 18 911 mieszkańców. W 1951 r., 5 maja, oficjalnie przyłączono je do stolicy. W ten sposób Włochy stały się jednym z osiedli Dzielnicy Ochota.

Historia Osiedla Gorzkiewki.
Historycznie były używane nazwy Gorzkiewki, Korzkiewki i Koczkiewki. To część gminy położona na pograniczu z dzisiejszym Ursynowem. Pierwotnie była to spora wieś szlachecka. W pełni zorganizowane osadnictwo na tym terenie sięga XIII - XIV w. W XV w. Gorzkiewki należały do Zbarskich, pieczętujących się herbem Wierzbowa, właścicieli sąsiedniego Zbarża. W 1451 r. Gorzkiewki otrzymały od księcia mazowieckiego Bolesława IV prawo chełmińskie. Oznaczało to, że właściciele ziemscy zobowiązani byli do pełnienia służby rycerskiej, lecz w zamian za to płacili symboliczną daninę i dziesięcinę. Do szczególnych przywilejów należało prawo posiadania stopy menniczej oraz własnego systemu miar i wag. Godnym uwagi jest fakt, iż według prawa chełmińskiego kobiety mogły dziedziczyć na równi z mężczyznami. W ówczesnych czasach było to ewenementem. Graniczyły ze Zbarżem, Służewcem, Wyczułkami, Paluchem i Okęciem.
W 1528 r. Gorzkiewki miały już 6 łanów (ok. 100 ha). Właśnie w tym roku przeszły na własność rodziny Babickich. W XVII w. ród ten odstąpił Gorzkiewki Rozrażewskiemu, wojewodzie inowrocławskiemu. Zakupił on sąsiedni Służewiec i Zbarż. Gorzkiewki, wraz ze Zbarżem, rozwijały się powoli, stanowiąc typowe osady rolnicze. W 1789 r. liczyły 11 gospodarstw, z zabudowa wzdłuż pierwotnego gościńca krakowskiego (ob. ul.Wirażowa). W 1827 r. znajdowało się tutaj 11 domostw i żyło 82 mieszkańców. W 1886 r. władze carskie przystąpiły do rozbudowy Twierdzy Warszawa (była o tym mowa m.in. w części dotyczącej Solipsów). Na polach pomiędzy Gorzkiewkami a Zbarżem wzniesiono Fort VII, należący do zewnętrznej lini umocnień. Był on zbudowany z cegły obłożonej 2,5 metrową warstwą ziemi i zajmował powierzchnię 29,8 ha. Na początku XX w. armia zrezygnowała z dalszego utrzymywania fortów, a to z kolei wpłynęło na rozwój Gorzkiewek.
Można to łatwo zauważyć odnotowując następujący fakt - otóż w 1887 r. uprawiano już ok. 138 ha, a w 13 gospodarstwach żyło 139 mieszkańców. Kolejne zmiany przyniosło dwudziestolecie międzywojenne. W latach 1918-1923 gościniec krakowski zastąpiono nową szosą krakowską. W 1934 r. przez Gorzkiewki przeprowadzono tory kolejowe linii radomskiej. W 1938 r. do Warszawy włączono pola wsi Gorzkiewki położone po wschodniej stronie torów. W 1951 r. do stolicy włączono część zachodnią wraz z zabudową. Następny etap wyznaczył rok 1994, kiedy to na podstawie nowego podziału administracyjnego Warszawy powstała odrębna jednostka administracyjna - Gmina Warszawa-Włochy. Obecnie wzdłuż torów kolei radomskiej biegnie granica między naszą gminą a Gminą Warszawa-Ursynów.

Historia Osiedla Załuski.
Dawniej zwane Górkami. Leżą w południowo - zachodniej części gminy. W XVI w. należały do rodziny Górków. W 1528 r. liczyły 2 łany, czyli ok. 34 ha. Wieś leżała po wschodniej stronie gościńca góreckiego, wzdłuż obecnej ulicy Janka Muzykanta. W latach 1655-56 podczas najazdu szwedzkiego doszczętnie spalono Górki, które w ogóle przestały istnieć. W drugiej poł. XVII w. na ich miejscu powstał folwark Załuski, który swą nazwę wziął od nazwiska nowego właściciela. Obecnie pozostał po nim samotny dworek stojący nieopodal lotniska. W XVIII w. osada przeszła na własność królewskiego adiutanta gen. Arnolda Byszewskiego, stając się częścią dużego majątku. W XIX w. nieopodal powstała wieś Kalinowo i wkrótce całość otrzymała jedną nazwę Załuski.
W 1870 r. było tu 13 gospodarstw. Wtedy to, w 80-ych latach XIX w., władze carskie postanowiły rozbudować tzw. Twierdzę Warszawa - na pograniczu Salomei powstał Fort V zewnętrznego pierścienia umocnień. Wojsko wykorzystywało te umocnienia do początków XX w. Właśnie wtedy nowi właściciele Załusk - Krzemińscy, dokonali pierwszej parcelacji majątku odsprzedając część ziem rodzinom Ryszczaków, Kochów i Wąsików. Po l wojnie światowej Załuski zaczęły się rozrastać. Nowe domy powstawały również po zachodniej stronie Szosy Krakowskiej. Jednak już w latach 30-tych powstały pewne ograniczenia, a to z powodu pobliskiego lotniska. Otóż nie wolno było stawiać budynków wyższych niż 7 m. Motywowano to względami bezpieczeństwa, bowiem wyższe
zabudowania mogły utrudniać samolotom start i lądowanie. Po wojnie ze względu na rozbudowę lotniska Okęcie zlikwidowano część Załusk położoną po wschodniej stronie Szosy Krakowskiej. Nadal istniały przepisy budowlane w niektórych przypadkach zakazujące nawet remontowania starych i stawiania nowych budynków. Załuski kolejno należały do gmin: Pruszków, Skorosze i Okęcie. W 1951 r., wraz z Okęciem, włączone zostały do Warszawy, a w 1994 r. stały się częścią Gminy Warszawa-Włochy.

Historia Osiedla Raków.
W XIV w. znana jest osada Raków, obecnie dzielnica naszej gminy. Wydaje się jednak, że istniała już sto lat wcześniej. Tak jak i inne obecne dzielnice należał Raków do potomków rycerza Gotarda. Później przyjęli oni nazwisko Rakowscy. Z upływem czasu duży, a można powiedzieć, że nawet wielki majątek, stopniowo dzielono pomiędzy poszczególnych członków rodu. W ten sposób powstały np. Stenclewice (ob. Szczęśliwiec), Solipse, Stojarty czy Witki. W 1447 r. wieś otrzymała od wspomnianego wcześniej księcia mazowieckiego Bolesława IV lokalizację na prawie chełmińskim (o zasadach tego prawa była mowa przy innej okazji). W XV w. powstały nowe podziały. Wydzielono część północno - wschodnią majątku i nazwano ją Rakowiec. Warto wspomnieć, że wówczas Raków położony był na terenach dzisiaj określanych jako Stare Okęcie, leżących między ulicami Skrzydlatą i Krakowiaków. Pierwszy opis wsi pochodzi dopiero z 1528 r. Wtedy zajmowała ona 6 łanów, czyli ok. 100 ha, i nadal należała do rodziny Rakowskich. Trwało tak aż do początku XVII w. Wówczas jej nowym właścicielem stał się starosta warszawski Stanisław Warszycki.
Był on dworzaninem Anny Jagiellonki i króla Zygmunta III Wazy. Warto o nim pamiętać, gdyż zajmował się działalnością charytatywną i fundacyjną. To on ufundował kościół bernardynek Św. Klary przy Placu Zamkowym. Po jego śmierci Raków miał wielu właścicieli, m.in. Boglewskich, Gołkowskich, Lubomirskich i Platerów. Opis z 1789 r. podaje, że Raków liczy 27 gospodarstw usytuowanych wzdłuż dzisiejszej ulicy Skrzydlatej. Na początku XIX w. na pograniczu Rakowa i Szczęśliwie powstało nowe osiedle - Zosin. Miało to związek z założeniem cegielni, dla której surowiec czerpano z pobliskich bogatych złóż gliny. Wówczas trwały również prace związane z wytyczeniem nowej Szosy Krakowskiej. Mogło stać się to czynnikiem stymulującym rozwój osady. Tak niestety się nie stało, ponieważ władze carskie przystąpiły do budowy tzw. Twierdzy Warszawa. W Rakowie wzniesiono Fort VI zewnętrznej lini umocnień. Ten fakt, podobnie jak wprzypadku wsi Solipse, wpłynął hamująco na rozwój wsi. Potwierdza to fakt, iż pod koniec XIX w. w Rakowie było tylko 21 domostw. Sytuacja zmieniła się na początku XX w., kiedy wojsko opuściło umocnienia.
Wówczas po zachodniej stronie Szosy Krakowskiej powstała kolonia Raków. Tutaj właśnie w 1937 r. powstała filia Fabryki Żyrandoli Elektrycznych A. Marciniak S.A. Początkowo warsztat, w którym wyrabiano lampy oraz żyrandole, mieścił się przy ul.Złotej (1910 r.). W 1923 r. produkcję przeniesiono na ul. Wronią. Wtedy zaczęto tam wytwarzać osprzęt elektrotechniczny na potrzeby przemysłu samochodowego. W 1939 r. zakład całkowicie przeniesiono na ul.Łopuszańską. W okresie okupacji profil produkcji w zasadzie się nie zmienił. Z wojny fabryka wyszła bez większego uszczerbku. W 1945 r. przejęło ją państwo. Zakład pod nazwą "ZELMOT" istnieje do dziś i specjalizuje się w produkcji reflektorów, aparatów zapłonowych oraz innego osprzętu elektrycznego do samochodów. W 1951 r. osadę wraz z Okęciem przyłączono do Warszawy, a w 1994 r. weszła w skład Gminy Warszawa-Włochy. W chwili obecnej nazwą tą określa się tereny leżące przy ul.Łopuszańskiej, w pobliżu stacji Warszawskiej Kolei Dojazdowej (WKD).

Historia Osiedla Opacz.
Dzielnica leżąca w południowo-zachodniej części gminy. Dawniej wieś szlachecka. W 1528 r. należała do Opackich herbu Prus i liczyła 6 łanów, czyli ok.100 ha. Dawniej leżała po obu stronach współczesnej ulicy Jutrzenki. Gdy rodzinie Opackich w latach późniejszych udało się zrobić karierę dworską, stała się ona właścicielem pobliskich Falent i Raszyna. Wmurowane ku ich czci tablice, do dziś można oglądać w kościele parafialnym w Raszynie. W XVIII w. osada ta stała się własnością adiutanta królewskiego gen. Arnolda Byszewskiego. Pod koniec tego wieku liczyła 24 gospodarstwa, a w 1827 r. tylko 12 domostw. Właśnie w XIX w. z Opaczy Wielkiej wydzielono północno-zachodnią część i w ten sposób powstało osiedle Salomea. Następstwa rozbudowywania w latach 80-tych XIX w. Twierdzy Warszawa (na pograniczu Salomei zbudowano Fort V zewnętrznych umocnień) nie ominęły także Opaczy Wielkiej.
Po prostu jej rozwój został wstrzymany. Na początku XX w. wojsko opuściło umocnienia. Dzięki temu po l wojnie światowej Opacz Wielka zaczęła się dynamicznie rozwijać. W 1927 r., gdy przez sąsiednią Salomeę przeprowadzono tory Elektrycznej Kolei Dojazdowej (EKD), we wschodniej części Opaczy Wielkiej powstała złożona z ok. 40 gospodarstw kolonia. Jej zabudowania rozmieszczone zostały wzdłuż ulicy Klonowej (obecnie Szyszkowej). Wojna i okupacja również Opaczy Wielkiej przyniosła wiele tragedii. Najbardziej znana wydarzyła się 6.03.1944 r. Właśnie tutaj tego dnia 6 podchorążych (mieszkańców Włoch) z 3 kompanii rejonu ożarowskiego VII obwodu AK "Obroża" podczas ćwiczeń w terenie zostało schwytanych przez miejscowych volksdeutschów, a następnie zamordowanych przez żandarmów. Byli to: 19-letni Zbigniew Borowski ps. "Jastrząb", 17-letni Romuald Fijałkowski ps. "Tosca",
19-letni Wiesław Kalinowski ps. "Tarski", 19-letni Ryszard Kusiak ps. "Apollo", 21-letni Piotr Michałowski ps. "Billy" i 21-letni Ludwik Zawadzki ps. "Junak". W dwa miesiące później oddział bojowy "Kedywu" Okręgu Warszawskiego AK dokonał akcji odwetowej. Po regularnej bitwie z volksdeutschami, którzy obwarowali się w swoich domach, wykonano wyrok na 4 osobach winnych śmierci podchorążych. Dwie następne zginęły kilka tygodni później z rąk oddziału dywersyjnego rejonu ożarowskiego. Po wojnie, ze względu na bliskość lotniska, obowiązywał zakaz budowy wyższych budynków, a niejednokrotnie nawet zakazywano remontu już istniejących. To oczywiście miało wielki wpływ na stagnację panującą w Opaczy. Opacz Wielka kolejno należała do gmin Pruszków i Skorosze, a w 1951 r. została przyłączona do Warszawy.

Historia Osiedla Wiktoryn.
W XIX w. funkcjonowała jeszcze inna nazwa - Wiktorya. Obecnie jest to jedna z dzielnic naszej gminy. Wcześniej była to osada. Początkowo folwark założony w latach 80-tych XIX w. zajmował tereny południowo - wschodnich Włoch, na północ od Fortu V, a na wschód od Zosina i Szczęśliwic. W końcu XIX w. Wiktoryn liczył 151 ha ziemi dworskiej i 33 mieszkańców. W XX w. przekształcił się w osadę. W 1931 r. liczył 12 gospodarstw
usytuowanych wzdłuż obecnej ul.Czereśniowej. W 1932 r. wzdłuż jego granic przeprowadzono odgałęzienie EKD (Elektrycznej Kolei Dojazdowej) do Włoch. W 1936 r. linię przedłużono do Pruszkowa. Odgałęzienie to istniało do 1971 r. Obecnie funkcję EKD i późniejszej WKD (Warszawskiej Kolei Dojazdowej) przejęła szerokotorowa kolejka elektryczna. Jeszcze w końcu XIX w. Wiktoryn należał do gminy Pruszków,
później do gminy Skorosze (które obecnie są częścią Ursusa), a od 1945 r. do gminy Okęcie. Gdy w 1951 r. przyłączona ona została do Warszawy wraz z nią częścią stolicy stał się Wiktoryn. Do 1994 r. należał do Dzielnicy Ochota. Od tego roku stał się częścią składową nowo powstałej Gminy Warszawa-Włochy.

Historia Osiedla Zbarż.
Dawniej funkcjonowały również nazwy Dzbarz i Zbarż. To dzielnica naszej gminy granicząca z dzisiejszym Służewcem. Pierwotnie była to spora wieś szlachecka. W pełni zorganizowane osadnictwo na tym terenie sięga XIII-XIV w. W XV w. Zbarż należał do rodziny Zbarskich, pieczętujących się herbem Wierzbowa, właścicieli sąsiednich Gorzkiewek. W 1451 r. Zbarż otrzymał od księcia mazowieckiego Bolesława IV prawo chełmińskie (jego charakterystykę podano przy opisie Gorzkiewek). W 1528 r. przeszedł na własność rodziny Babickich. Liczył wówczas 5 łanów, czyli ok.80 ha.
Babiccy po stu latach odstąpili go wojewodzie inowrocławskiemu - Rozrażewskiemu, wówczas właścicielowi sąsiednich Gorzkiewek i Służewca. Była to typowa osada rolnicza. W 1789 r. liczyła 8 gospodarstw usytuowanych wzdłuż gościńca krakowskiego (ob. ul.Wirażowa), w 1877 r. - 9 gospodarstw, a w 1931 r. -17. W 1866 r. władze carskie przystąpiły do rozbudowy Twierdzy Warszawa (była mowa o tym przy charakterystyce Gorzkiewek). Rozbudowa umocnień wpłynęła hamująco na rozwój Zbarża, a także sąsiednich osad. Na początku XX w. wojsko wycofało się z tych terenów,
a fakt ten stał się punktem zwrotnym w dziejach Zbarża. Jednak bardziej istotne zmiany przyniosło dopiero dwudziestolecie międzywojenne. Wtedy wybrukowano dawny gościniec krakowski. W 1936 r. przez pola Zbarża przeprowadzono tory kolejowe linii radomskiej. Wówczas to część, która znalazła się po wschodniej ich stronie, włączono do Warszawy. Oficjalnie fakt nastąpił w 1938 r. Pozostała część Zbarża w granicach Warszawy znalazła się w 1951

Historia Osiedla Solipse.
Jedną z osad wchodzących w skład naszej gminy są Solipse, wymieniane już przez XIV-wieczne źródła. Leżały one w części północno - zachodniej i graniczyły Z Porzucewem, czyli obecnymi Włochami, Skoroszami i Czechowicami, czyli dzisiejszym Ursusem. Nazwa wsi wiąże się z rodem będącym właścicielem tego terenu. W XV w. wieś ta stanowiła własność braci Solipjeszów, Jana i Tomasza, herbu Wierzbowa. Osada powoli rozrastała się i w XVI w. zajmowała już obszar 1/4 łana, czyli ok. 4 ha. W tym wieku Solipsy stały się własnością Stanisława Rakowskiego, również herbu Wierzbowa. Był on właścicielem sąsiednich Włoch. Tak więc od XVII w. Solipsy zaczęły łączyć się z Włochami, należąc wraz z nimi do kolejnych właścicieli: w XVII w. do ks.prymasa i kanclerza wielkiego koronnego Andrzeja Leszczyńskiego, w XVIII w. do Lubomirskich, następnie do Konstancji z Platerów Hilzenowej, wojewodziny mińskiej, po której odziedziczył je hr.T.A. Mostowski, minister spraw wewnętrznych Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.
W 1827 r. stało tutaj 17 gospodarstw i mieszkały 262 osoby. Ale już pod koniec XIX w. Solipsy liczyły 40 gospodarstw i 97,5 ha ziemi uprawnej. Warto cofnąć się trochę wstecz i wspomnieć o nieszczęsnym fakcie dla Solipsów - do Potopu szwedzkiego. W 1655 r. miejscowość ta została doszczętnie zniszczona. Kolejni właściciele, a mianowicie Lubomirscy, Konstancja z Platerów Hilzenowa i hr. T.A. Mostowski dbali o rozwój osady. W 1844 r. zakupiona została przez ród Koelichenów, holenderskich farbiarzy tkanin. Niestety później dalszy rozwój Solipsów uległ zahamowaniu. Otóż władze carskie przystąpiły do budowy tzw. Twierdzy Warszawa. W początkowej fazie był to pas umocnień obejmujący miasto pierścieniem o promieniu 5,5 km. W 1866 r., gdy stosunki między carską Rosją a Prusami i Austro - Węgrami uległy Zaostrzeniu, Rosjanie postanowili wznieść drugi, zewnętrzny łańcuch umocnień. Składał się on z 18 fortów oddalonych od siebie o 2-3 km., połączonych systemem ziemnych wałów.
Obecnie na terenie jednej z tych budowli (tzw. Fortu V) znajduje się cmentarz przy ul.Ryżowej. Umocnienia te wpłynęły hamująco na dalszy rozwój okolicznych osad. Jednym z takich czynników był wydany przez władze zakaz wznoszenia murowanych budynków, a nawet na drewniane trzeba było mieć specjalną zgodę. Dodatkowym ograniczeniem był przepis zakazujący upraw na części terenów znajdujących się w strefie umocnień. Przeznaczono je na cele wojskowe, poligony, tereny ćwiczeń oraz magazyny. Na początku XX w. wojsko ostatecznie zrezygnowało z dalszego utrzymywania twierdzy. Jednak okoliczne osady były już na tyle podupadłe, że nie mogły dalej rozwijać się samodzielnie. Tak więc między innymi Solipsy przyłączono do sąsiednich Włoch. Obecnie jedynym śladem po tej osadzie jest nazwa ulicy, która w prawie niezmienionej formie przetrwała do dnia dzisiejszego.

Historia Osiedla Okęcie.
Najstarsze wzmianki dotyczące dzisiejszego Okęcia pochodzą z XV w. Była to dosyć spora wieś. Zamieszkiwała ją szlachta pieczętująca się herbami Prus i Radwan, która przybrała nazwisko Okęckich. Z 1528 r. pochodzi kataster zawierający pierwszy opis osady. Zajmowała ona obszar 2 łanów (ok. 34 ha). W 1652 r. wieś zakupił proboszcz drohicki i archidiakon pułtuski Paweł Petrykowski. Właśnie wtedy na terenach położonych pomiędzy Okęciem a Gorzkiewkami powstał folwark Paluchy. W XVIII w. osada stała się własnością gen. Arnolda Byszewskiego, adiutanta królewskiego, do którego należały już sąsiednie Załuski, Opacz i część Rakowa. W XIX w. Okęcie wraz z Rakowem i Marcinkówką weszło w skład wielkiego majątku Łabęckich, którego zabudowania folwarczne usytuowane były wzdłuż dzisiejszej ul.17-go Stycznia. W 1856 r. wzniesiono tam również pałacyk zaprojektowany przez B.Orłowskiego. Dotrwał on do naszych czasów, a jego resztki rozebrano podczas budowy Krajowego Portu Lotniczego. Przez cały ten czas Okęcie było typową osadą rolniczą. Dopiero w 1918 r. władze niepodległej Polski uwzględniły te tereny w rozwoju przestrzennym stolicy. Już w 1921 r. Ministerstwo Spraw Wojskowych zawarło umowę ze Spółką Akcyjną Francusko-Polskich Zakładów Samochodowych i Lotniczych "FRANCOPOL". Firma ta podjęła się wykonania kilku tysięcy samolotów i silników lotniczych. Szybko rozpoczęto budowę fabryki, która miała stanąć częściowo naOkęciu, a częściowo na Rakowcu.
W 1923 r. do Okęcia doprowadzono jednotorową linię tramwajową, której pętla znajdowała się na Pl.Starynkiewicza. Okęcie miało więc wreszcie połączenie z centrum Warszawy. Kolejnym krokiem na drodze pełnego zintegrowania Okęcia z Warszawą stało się wykupienie w 1925 r. przez zarząd miejski stolicy Okęcia, Palucha i Służewca. W tym też czasie na sąsiadujących z Okęciem terenach Rakowa powstały Polskie Zakłady Skoda i doprowadzono tam bocznice kolejowe. Przełomowym dla Okęcia stał się rok 1933. Wtedy to rozpoczęto tu budowę nowoczesnego portu lotniczego oraz lotniska wojskowego. Do tej pory coś takiego istniało na Polach Mokotowskich. Warszawa rozbudowywała się, a wokół lotniska mokotowskiego wyrastały coraz wyższe budynki. Właśnie ze względu na ich bliskość nie można go było zmodernizować. Oficjalne otwarcie Portu Lotniczego Warszawa-Okęcie nastąpiło 28 września 1934 r. Rok wcześniej na Okęciu powstały także Doświadczalne Zakłady Lotnicze. W 1935 r. na te tereny przeniesiono Państwowe Zakłady Lotnicze. Oprócz biur projektowych w skład tego koncernu (jest jak najbardziej zasadne określenie) wchodziły jeszcze dwie niezależne fabryki: Wytwórnia Płatowców oraz Wytwórnia Silników Nr 1. Pierwsza z nich mieściła się na Paluchu, druga - na samym Okęciu. Tutaj też znajdowały się Warsztaty Remontowe Cywilnego Portu Lotniczego oraz Warsztaty Remontowe Parku 1 Pułku Lotniczego. w 1939 r., już w momencie wybuchu wojny,
powstała Organizacja Wojskowa "Wilki", która swoim zasięgiem działania obejmowała Warszawę, jej okolice oraz Lubelszczyznę. Jedną z jednostek tej organizacji stanowił pułk piechoty "Warszawa -Północ", a w jego skład wchodził pluton o kryptonimie "Pomsta", który tworzyli tramwajarze z Okęcia. Już w październiku 1939 r. powstał również 7 pułk piechoty AK "Madagaskar"-"Garłuch". Chociaż żołnierze pułku rekrutowali się niemal z całego obszaru naszej dzisiejszej gminy, to jednak najmocniej był on związany z Okęciem. Otóż w samym swym założeniu pułk miał, w momencie wybuchu powszechnego powstania, zdobyć lotnisko oraz Państwowe Zakłady Lotnicze. Dlatego też utworzono, taktycznie podporządkowaną pułkowi, Bazę Lotniczą "Łużyce". Był to specjalny oddział przeznaczony do fachowej obsługi lotniska. Niestety 1.08.1944 r., w dniu wybuchu Powstania Warszawskiego, atak z wielu złożonych powodów nie powiódł się. Większość żołnierzy "Garłucha" rozproszyła się, a tylko część przedarła się do Puszczy Kampinoskiej i tam kontynuowała walkę. 17 stycznia 1945 r. Okęcie wyzwolił 2 pp l Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Końcowym akordem, choć nie zamykającym dziejów Okęcia, stał się 1951 r., kiedy to teren ten został przyłączony do Warszawy.

Opracowanie pochodzi ze stron Urzędu Dzielnicy.

powrót

 

Imieniny:

dziś: Jana Danuty
jutro: Lucji Wilhelma

Wyszukaj w serwisie